Avian influenza ya da kuş gribi normalde sadece
kuşları nadiren de domuzları etkileyen, virusların neden olduğu,
hayvanların bulaşıcı bir hastalığıdır. Hastalık Orthomyxoviridae
familyasındaki A tipi Avian Influenza virusu tarafından oluşturulur. Virus
Haemoglutinin(H) ve Neurominidase(N) antijenik yakınlıkları temelinde çok
sayıda alt tipe ayrılır.15 H (H1-H15) ve 9 Neurominidase (N1-N9) alt tipi
mevcuttur.
Günümüze kadar virusun H5 ve H7 tipleri Yüksek Patojenitedeki Avian Influenza’ya
(HPAI) sebep olmuştur.Bütün kuş türleri hastalığa duyarlı olmakla birlikte
evcil kanatlılar enfeksiyona daha hassastır ve hastalık sürü içinde çok
hızlı bir şekilde yayılır. Hastalığın kuluçka süresi bireysel olarak
hayvanda birkaç saatten 3 güne kadardır. Hastalık 14 gün içinde tüm sürüye
yayılır.Kuşlarda bu hastalığın 2 formu vardır. Hastalığın hafif formu olan;
Düşük Patojeniteli Avian Influenza (LPAI) hafif solunum sistemi hastalığı,
bazen sadece tüylerde kabarma ve yumurta veriminde düşüş ile kendini
gösterir.
Yüksek Patojeniteli Avian Influenza (HPAI)
olarak bilinen hastalığın ikinci formu ilk defa 1878 yılında İtalya’da
tanımlanmıştır. Hastalığın bu formu kuşlarda son derece bulaşıcıdır, kısa
sürede ve çok yüksek oranda ölüme sebep olur.HPAI’nın ana semptomları; depresyon,
iştah kaybı, yumurta veriminde azalma, sinirsel belirtiler, kan
dolaşımındaki düzensizlik nedeniyle ibik ve gaga altı kısmında şişlik ve
morarma, hırıltılı solunum ve ishaldir. Herhangi bir semptom görülmeksizin
de ani ölüm görülebilir.
Ölüm oranı tür, yaş, virus tipleri ve çevresel
faktörlere bağlı olarak % 100’e kadar ulaşabilir.Domuzlar; domuz influenza
virusu yanında kuş ve insan influenza virusları ile de enfekte olabilirler.
Enfekte domuzlar öksürük, ateş ve burun akıntısı gibi insanlardakine benzer
semptomlar gösterirler.
__________________________________________
TEŞHİS VE ANALİZ İÇİN LABORATUVARA
MATERYAL GÖNDERME METODLARI
Veteriner Hekim Ahmet TEMUR
Hastalıklarla
mücadelenin isabetli ve etkili olabilmesi için hastalığın doğru ve çabuk
teşhis edilmesinin büyük önemi vardır.
Pratikte
Hastalıkların Teşhisinde:
Anamnez
Klinik septomlar,
Hastalığın seyir tarzı,
Hastalığın görüldüğü hayvan nevi,
Hastalanan hayvan sayısı
Hastalığın çıktığı mevsim ve bölge
Otopsi bulguları önemli kriterlerdir.
Klinik ve otopsi
bulguları ile bütün hastalıkların kesin teşhislerinin imkânı yoktur. Bu
bakımdan hasta ve ölen hayvanlardan laboratuvara materyal göndermek
suretiyle laboratuvar bulgularını klinik ve otopsi bulguları ile
birleştirmek suretiyle hastalıkların kesin teşhisleri yapılabilir.
Teşhis maksadıyla laboratuvarda yapılan muayeneler :
1-Bakteriyolojik
muayene,
2-Serolojik muayene,
3-Histolojik muayene, (Histopatolojik muayene)
4-Toksikolojik muayene,
5-Virolojik muayene
6-Kimyasal analizler,
7-Parazitolojik muayene,
8-Mikolojik muayeneler olmak üzere çeşitlidir.
İstenen muayene
çeşidine göre gönderilecek materyallerin çeşitleri, alınma ve gönderilme
tarzları değişir.
1 - Bakteriyolojik
Muayeneler İçin :
Organ,
Akıntı, Balgam, Yavru ve yavrunun zarları, Bağırsak içeriği, Süt, İdrar,
Lenf yumrusu sperma veya Mümkünse bütün kadavra olduğu gibi gönderilir.
Bakteriyolojik inceleme amacıyla marazi madde gönderirken;
Materyalin dışarıdan kirlenmesini önlemek için kullanılacak alet ve kaplar
steril olmalı,
Steril alet ve kaplar bulunmadığı takdirde steril şartlarda her organ ayrı
plâstik torbalara konarak ağzı bağlandıktan sonra kavanoz veya kutularda
gönderilmeli,
Kaplar etiketlenmeli, üzerine materyalin cinsi alındığı yer ve hayvan
belirtilmeli,
Vücut boşluklarındaki sıvılar, perikart ve serebrospinal sıvılar steril
şırınga veya pipetle alınmalı,
Organ parçaları lezyonlu kısımlardan steril makas veya bıçakla kesilerek
temiz ve steril kavanozla, üzerine steril % 50 Gliserinli tuzlu su konarak
gönderilmeli,
Gönderilecek gaitaya birkaç damla Kloroform damlatılmalı,
Süt, vajen akıntısı, balgam steril bir şişeye konarak gönderilmelidir.
2 - Serolojik
Muayeneler İçin :
Kan,
Kan Serumu, Süt, Süt serumu, ve Sperma steril olarak alınır, steril bir
şişeye konarak gönderilir.
3 - Histolopatolojik
Muayeneler İçin .
0.5 cm kalınlığında 2-3
cm uzunluğunda organın sağlam ve lezyonlu kısımlarını birlikte
ihtiva eden parçalar kesilerek %10 formollü tuzlu su içinde gönderilir.
4 - Toksikolojik
Muayeneler İçin :
Şüphe edilen
zehire göre materyal gönderilmelidir. Bunlar;
Bitki ve bitkinin tohumu,
Yaprak,
Çiçek,
Gövde ve kökleri,
Kimyasal madde artıkları ve kapları,
Hayvan
ölmüş ise %
70 alkol içerisinde
Mide ve mide
içeriği,
Karaciğer,
Dalak,
Böbrek ve böbrek etrafı yağları,
gönderilir.
5- Virolojik
Muayeneler İçin :
Alınacak
materyallerin steril alınmasına özen gösterilerek, mümkünse soğutulmuş
olarak en kısa zamanda laboratuvara ulaştırılmalı. Bu amaçla;
Deri,Kan,Organ,Mükoz,Serum,
Dış parazitler veya tüm hayvan gönderilebilir.
6 -
Kimyasal Analizler İçin.:
Serum, Ot, Yün,
Kan, Hasta hayvan veya ölü hayvanlar ve İç organlar usulüne göre
gönderilir.
7 - Parazitolojik
Muayeneler İçin :
Dış ve İç
parazitler, Deri ve kazıntılar, Yün ve kıllar, İç organlar, Gita, İdrar,
Kan frotisi, Kan serumu gönderilir.
8 - Mikolojik Muayeneler İçin :
Tedavi görmemiş
taze lezyonlu deri kazıntısı ve Lezyonlu organlar, Sıkı kapalı şişe veya
kavanozda gönderilir.
Hastalıklı Materyalin Muayene Sonucunu Oumsuz Yönde
Etkileyen Faktorler
Marazi maddenin;
Alınmasıyla ilgili olumsuzluklar, Laboratuvara gönderilmesiyle ilgili
olumsuzluklar, Protokol düzenlemesiyle ilgili olumsuzluklar olarak
sıralanabilir.
1 - Marazi madde alınmasıyla ilgili olan eksiklikler
Şüphe
edilen hastalığa uygun olarak alınmaması, Otopsiye dayandırılmaması, Hayvan
sahibi tarafından usulüne, asepsi ve antisepsi kurallarına uygun
alınmayışı, Ölümü beklemeden kestirilen hayvanlardan (ölüm lezyonları ve
septisemi şekillenmeden) alınması, Ölümden çok sonra alınması, Organlardan
yeterli büyüklükte materyalin alınmaması, Tedavi görmüş hayvanlardan
alınması, Ayrıca, teşhis isteğinin Sağlık Zabıtasına dahil hastalıklara
yöneltilmesi ve diğer salgınlara dair teşhis, İstek azlığı,
2 -Laboratuvara Marazi Madde gönderilmesiyle ilgili olan
eksiklikler
Prezervatif
ve fiksatif sıvı kullanılmaması, (Uzun sürede laboratuvara ulaşması halinde
%50 gliserinin bakterisit etkisi vardır)
Ambalajın
standart olmayışı ve bozulması veya kırılması, Kirli torba içinde
gönderilmesi, Yolda gecikme ve kokuşma
3 -
Protokol Düzenlemesiyle ilgili olan eksiklikler
Hastalığın
mahallinde incelenmeden Protokol düzenlenmesi, Anemnezin, çoğunlukla yetiştirici
ifadesine dayandırılması, Şüphe edilen hastalığa karşı özel marazi maddenin
protokolde yer almaması, Yapılan aşılamalara ve tedavilere dair kayıtların
yapılmaması, Protokol bilgilerinin teşhis çalışmalarını yönlendirmemesi
veya yönlendirme bilgilerinin yetersizliği, Anemnez ile teşhisi
istenen hasatlık arasında ilginin olmayışı.
Materyal
gönderilirken;
a - Taze kadavradan alınınış
olmalı, (Ölümden hemen sonra veya en geç iki saat sonrasına kadar alınmış
olması lâzımdır ve materyal en seri araçla lâboratuvara ulaştırılmalıdır.)
b - Bakteriyolojik, serolojik,
virolojik ve mikolojik muayeneler için alınan materyallerin gerek alınış
sırasında ve gerekse konacakları kapların temiz steril olmalı,
c - Gönderme protokolü materyali
gönderen Veteriner Hekim tarafından eksiksiz olarak doldurulmalı,
(özellikle yapılan tedavi uygulanan aşı ilaçların detaylı olarak izahı,
şüphe edilen hastalık, hastalığın seyir şekli; ani ölüm, kronik,
sporadik vak'alar, sürü problemi şeklinde işaret edilmelidir.)
d-Zoonoz hastalıklar
yönünden şüpheli marazi maddeler gönderilirken çevrenin kontaminasyonunu
önlemek amacıyla ambalajının özellikle çok iyi yapılarak mümkünse bir
kurye ile gönderilmelidir.
Marazi madde göndermek için
Bulunması gerekli alet ve malzemeler;
1- Makas, bistüri,
pens ve bıçak
2- Steril enjektör.
3- Ağzı kapaklı 250 cc. steril kavanozlar.
4- Naylon torbalar, kapaklı teneke ve plâstik kutular.
5- % 10 formollü fizyolojik tuzlu su.
6- % 50 gliserinli fizyolojik tuzlu su.
7- Kloroform, asit borik, thymol.
8- Tüpler ve 15-20 cc.lik şişeler.
9- Termos, eldiven, lam.
10- Plâstik gaita kutuları,
11- Sterilizatör.
12- Etiket ve özel protokol örnekleri.
HASTALIKLARA GÖRE GÖNDERİLECEK
MATERYALLER
I.
Bakteriyel Hastalıklar :
Abortlarda :
Atık yavru,
plasenta, kotiledonlar, Abortlarda, akıntı, amniyotik sıvı. Bunlar
bulunamamışsa atıktan üç hafta sonra ana kanı veya serumu gönderilir.
Aktinomikoz ve
Aktinobasillozda :
Lezyonun derin
kısımlarından, pü ile yapılacak froti ve ayrıca kapalı bir şişede pü
gönderilir.
Antraks'ta :
Bir kaç froti ile
lam üzerine bir damla kan damlatılarak kurutulur, ayrıca pamuğa emdirilmiş
kan gönderilir. Antraks’tan ölen hayvanlar açılmadan kireçlenip
gömülmelidir.
Arthritis :
Hastalardan birkaç
tane, ölen hayvanlardan çok sayıda açılmamış eklem gönderilir.
Agalakside :
a. Süt
steril bir şişeye sağılır cc.sine 200 ünite penisilin katılır.
b. Şiş eklemlerden steril enjektörle çekilen sıvı steril şişe içinde
c. Hastalıktan şüpheli koyun ve keçi kan serumları ayrı ayrı şişelerde
gönderilir.
Basiller
ichtero hemoglobinuri :
Taze kadavradan
kan frotisi karaciğer, kaburga, periton ve kalp kesesi sıvısı gönderilir.
Brucellosis :
a. Atık yavru olduğu gibi
gönderilir. Yavru gönderilemezse.
b. Yavrunun mide içeriği, dalağı, karaciğer, akciğeri ve mekonyumdan
bir miktar alınır, ayrı ayrı steril şişelerde gönderilir.
c. Süt : Memeler yıkanır, alkolle silinir. 4 memeden eşit
miktarlarda steril, kapaklı bir şişeye sağılan 50 cc. süte 0.5 gr. Asit
borik katılarak gönderilir. Peynir, tereyağı, kremadan 50 şer gr. steril
kavanozlarda gönderilir. Gitmesi gecikecekse 1/20 formalinden
konsantrasyonu % 0.1 olacak şekilde ilave edilir.
d. Fötal membranlardan kirli renkteki, enfekte kotiledonlardan
parçalar gönderilir.
e. Vajen akıntısı (10 cc.), idrar (100 cc) gönderilir.
f. Ölen veya kesilen hayvanlardan : İç organlar karaciğer, dalak
,uterus, böbrek, meme ve kemik iliğinden numuneler gönderilir. Ayrıca sağ
ve sol maksillar, iliak, sağ ve sol suprarmammar inguinal, mezenteriyal,
mediastinal ve bronşiyal lenf bezleri zedelenmeden alınır.
g. Serolojik muayeneler için : Kan ve kan serumu. Laboratuvar
yakınsa vena jugularisten alman 10 cc. kan olduğu gibi, bir kaç gün
gecikecekse serum ayrılır. Serum berrak, mikrop kontaminasyonu ve hemolizli
olmamalıdır. Bu amaçla steril, kuru kaplar kullanılır. Gerekirse 9 kısım
seruma'% 5 fenoldan bir kısım veya % 0.1 merthıolet katılır.
h. Vaginal müköz: 60 cm uzunluğunda bir ipliğe
bağlanmış 2x5 cm.lik gazlı bez 2x40 cm. cam borunun içinden, gazlı beze
takılı iplik geçirilir. Ayrıca bir cam baget cam borudan geçirilerek gazlı
beze dayanır. Bu şekilde sarılıp sterilize edilen cihaz gazlı bez serviks
uteri hizasına gelecek şekilde vulvaya yerleştirilir. Bagetle gazlı bez
iIeriye itilir. Cam boru çekilerek tampon vajinada 1.5 saat bırakılır.
Tampon çıkarılır steril şişeye konarak gönderilir.
Bradzo :
Abomasuz
mukozasından ve içeriğinden yapılan frotiler gönderilir. Ancak bunlar
ölümden 6 saat sonraya kadar alınmış olmalıdır.
Botulismus :
a. Hastalardan kan serumu,
b. Hasta hayvanlarm yem ve otlarından numuneler.
c. Yem anbarlarında, otlar arasında, cıvar meralarda bulunan hayvan
kemikleri gönderilir.
Buzağı
Septisemisi :
Ölen hayvanların
mezenteryal lenf yumruları, iç organlardan parçalar, artrıt varsa açılmamış
eklem gönderilir.
Enterotoksemi :
İnce barsağın üç
ayrı yerinden ayrı şişelere 30 - 60 cc. barsak içeriği alınır, üzerine 5
damla kloroform damlatılır, iyice kapatılır gönderilir.
Numuneler :
1. İnce barsağın mideye yakın
yerinden,
2. İnce barsağın orta yerinden,
3. İnce barsağın kolona yakın yerinden alınır. Eğer barsak boşsa
mideden kolona kadar ince barsağın çeşitli yerlerinden ince barsağın
mukozasından en az 20 froti (özellikle ileum kısmından) yapılır, kurutulur.
Ayrıca böbrek ve beyinden parçalar % 10 formol içinde ve thymol ilave
edilmiş 5 cc. idrarda gönderilir.
Enfeksiyöz
Nekrotik Hepatitis :
Basiller
Hemoglo'binuriye bak.
Kuzu
dizanterisi :
Enterotoksemiye bak.
Koyunda yavru
atma :
Abortlara bak.
Keçi ciğer
ağrısı :
Göğüs boşluğundaki eksüdat steril koşullarda alınır, steril bir şişeye
konur. Akciğer parçaları ayrı bir şişede % 50 gliserinli tuzlu su içinde
gönderilir, eksüdata bir şey katılmaz.
Kısrakların
yavru atması :
Abortlara bak.
Leptospirozis :
a. Ölen veya öldürülen
hayvanlardan karaciğer ve böbrek formol içinde, ayrıca taze otopsiden
karaciğer, dalak, böbrek hiçbir işleme tabi tutmadan gönderilir.
b. Yeni ölmüş veya öldürülmüş hayvandan 18 saat içinde bir şey
katmadan idrar.
c. Piroplazmozdan ayırmak için perifer kanından kan frotisi, tedavi
yapılmamışsa böbrek, dalak frotileri de gönderilir.
Listeriosis : Atık yavru zarları, vajen ve
uterus akmtısından yapılan tampon, beyin arkadan uzunlamasına bölünerek
yarısı formol içinde diğer yarısı gliserinli tuzlu su içinde gönderilir.
Maligne Ödem : Yeni ölmüş veya öldürülmüş
hayvanlardan lezyonlu doku parçaları ile 3.cü veya 4.cü kaburga kemiği
gönderilir.
Mastitis : Meme önce ılık suya batırılıp
sıkılmış bir havlu veya temiz bir bezle silinerek temizlenir. Bundan sonra %
70 alkole batırılmış bir pamukla meme başları silinir. Pamuk sıkılarak
alkolü giderildikten sonra aynı pamukla meme başları kurulanır.
Meme başının üst
tarafından sıkılarak memebaşı kanalındaki süt atıldıktan sonra steril bir
şişeye 20-30 cc. süt sağılır, ağzı iyice kapatılır. Hemen laboratuvara
elden götürülür. Ertesi gün götürülecekse +4oC’de buzdolabına
konur.
Nekrotik
Hepatit :
Enf. nekrotik hepatite bak.
Nekro -
basillozis :
Organların nekrotik sahalarından alınan parçalar % 10 formol ve % 50
gliserinli tuzlu su içinde, ayrıca nekrotic lezyonların kesit yüzlerinden
yapılacak tuşe frotiler gönderilir
Pasteurellosis
: Akut
vakalarda taze kadavralardan kalp kanı steril bir şişe içinde; karaciğer,
dalak, böbrek, lezyon varsa akciğer parçaları ve ödem sıvısı gönderilir.
Melidiosis : (pseudomallei) lezyonlu
organların bir kısmı %10 formol, diğer bölümü % 50 gliserinli tuzlu su
içinde gönderilir.
Pseudo-tüberculose
: Abseleşmiş
lenf yumrularmdan ve organlardan ;% 10 formol % 50 gliserinli tuzlu su
içinde ayrı ayrı kaplarda gönderilir.
Paratüberküloz
: Canlı
hayvanlardan rektum mukozasından kazıntı, kurutulmuş froti, gayta ve serum
gönderilir. ölen hayvanlardan ileum, sekum, kolon lenf yumruları, ileo
sekal bölgeden ve retrafaringeal lenf yumrusu gönderilir. Labaratuvar
yakınsa taze olarak elden, değilse formol içinde gönderilir.
Pleuropneumonia
like organizm :
Keçi ciğer ağrısı agalaksi'ye bak.
Pulpy kidney : Enterotoksemiye bak.
Ruam : Canlı hayvanlardan kan serumu
gönderilir.
Salmonellosis : Akut vakalarda kan, ölü
hayvanlardan lezyonlu organlar karaciğer, mezenter lenf yumruları, safra
kalp kanı, barsak içeriği, pneumoni varsa akciğer ve beyin ayrı ayrı
kaplarda % 50 gliserinli tuzlu su içinde gönderilir.
Tüberküloz : Lezyonlu organ ve lenf yumrusunun
bir kısmı prezervatifsiz, bir kısmı da %10 formollü tuzlu suda gönderilir.
Tularemi : Pasteurellosis’te
gönderilenlere ek olarak regional lenf yumruları gönderilir.
Toksoplazmozis
: Abortlara
bak.
Etkenler ısıya ve
donmaya duyarlı olduğundan dikkatli olmalıdır. Atık fetus abamazusu veya
pipetle çekilmiş içeriği, abort günü uterustan pipetle çekilen muhtevi,
ayrıca anadan müköz vajen veya uterus eksudatı boğalardan sıfattan 10-20
gün sonra müköz, prepusiumdan kazıntı veya yıkıyarak alınacak materyal,
taze genital organ gönderilir.
Campylobacteriosis
(Vibriosiz) :
a. Sığırda taze
yavruya ait materyal, vaginal ve uterus eksüdatı, prepusium içeriği, taze
genital organ özellikle kontamine olmamasına, özen göstererek
gönderilmelidir.
b. Koyunda :
Yavrunun mide, karaciğer veya buralardan steril pipetlere çekilmiş materyal
gönderilir.
II.
Viral Hastalıklarda Gönderilecek Materyal :
Anemi
enfeksiyöz :
Hastalardan ateşli devrede sitratlı kan 20 cc.l5 günlük hastalardan kan
serumu. Ölen hayvanlardan histolojik muayene için karaciğer, dalak, böbrek
lenf yumrusu, akciğer, sürrenal bezler ve ilikli uzun kemik gönderilir.
Bakteriyolojik
muayene için dalak (% 10 sitrattan 10 cc. kana I cc. konur. Karaciğer,
böbrek, beyin ve kalpten parçalar gönderilir.
At vebası : Ateşli akut hasta
hayvanlardan iç organlar gönderilir.
Çiçek : (koyun, keçi, sığır)
Hastalığın taze nodül veya papül döneminde (hastalığın aktif dönemlerinde)
alınacak materyal % 50 gliserinli tuzlu su içinde gönderilir.
Coryza
Gangrenosa : Baş
ve boyun lenf bezleri, karaciğer, dalak, müköz membran buzlu termosta,
ayrıca 200 cc. kana 12.6 cc. sodyum sitrat katarak en seri araçla
laboratuvara ulaştırılır.
Ektima : Yeni teşekkül eden lezyondan
kabuk ve deri parçası % 50 gliserinli tuzlu su içinde gönderilir.
Kuduz : Ölen veya öldürülen
hayvanların beyinleri bufferli gliserin içinde, yahut tüm hayvan, veya
yalnızca kafa gönderilir.
Yalancı kuduz
(Aujesky) :
Hastalığın lökalize olduğu omur ilik ve sinir gangliyonları taze halde ya
olduğu gibi, yahut laboratuvar uzaksa gliserinli tuzlu su içinde, yahut
prezervatifli olarak gönderilir.
Luping – ill :
a. Laboratuvar
yakınsa ölen hayvan olduğu gibi,
b. Ölen hayvanın
omur ilik ve beynin yarısı formol, diğer yarısı gliserinli tuzlu su içinde,
c. Hasta
hayvanlardan toplanan keneler kapaklı bir şişe içinde gönderilir.
Lumpy Skin
Disease :
Hastalığın ilk safhasındaki nodüller den alman parçalar, yahut otopsiden
sonra alınan nodüller ,% 50 gliserinli tuzlu su içinde, soğutulmuş olarak,
buzla beraber termosa konarak gönderilir.
Nairobi
Hastalığı :
Taze kadavradan bir parça dalak buz için de, karaciğer, böbrek formollü
tuzlu su içinde, hasta hayvanlardan toplanacak keneler kapalı bir şişede
gönderilir.
Mavi Dil : Hastalığın ateşli döneminde
alınacak 20 cc. sitratlı kan, ayrıca karaciğer ve dalak gliserinli buffer
içinde, hastalığı geçirenlerden (3 - 4 hafta sonra) kan serumu gönderilir.
Mukozal
hastalıklar :
Ağız, mide ve barsak boyunca pe yer plakları, lenf yumruları ile dalak,
böbrek ve karaciğer ,% 10 formollü tuzlu su içinde, ayrıca 500 cc. sitratlı
kan gönderilir.
Scrapy : (koyun) Beyin gönderilir.
Şap : Dil, ağız ve ayaklarda
şekillenen açılmamış yeni veziküllerden steril şırınga ile çekilen sıvı
steril şişede veya tüpte yeni şekillenmiş lezyonlardan epitel dokuları steril
bir kavanozda buffer gliserol içinde en seri araçla gönderilir.
Sığır Vebası :
a. Hastalığın tipik arazını
gösteren ateşli hastalardan 20 cc. sitratlı defıbrine kan.
b. Ölen hayvanlardan tonsil, preskapülar ve mezenter lenf yumruları
ve dalak itina ile aseptik koşullarda alınır, buz içinde en seri araçla
laboratuvara ulaştırılır.
III.
Mikotik Hastalıklarda Gönderilecek Materyal :
Mantar
hastalıklarını iki kısma ayırabiliriz. İç organlarda yerleşen, orada
hastalık yapan mantarlar. Mikotik pneumoni gibi bu gibi vakalarda lezyonlu
organ veya organdan parçalar bakteriyolojik ve histolojik muayene için
gönderilir.
Deride yerleşen
dış mantarlarda (örneğin: Mikotik dermatit, Ringworm veya kellik,
trichohpitonda) lezyonların tedavi görmemiş kenar kısımlarından deri
kazıntısı ve kıl gönderilir.
Mikotik abort için
abort bölümüne bak.
IV.
Paraziter Hastalıklarda Gönderilecek Materyal :
1. İç parazitler
2. Dış parazitler
3. Kan parazitleri olmak üzere üç bölümde etüt edilebilir.
İç Parazitler
1. Koyunda iç Parazitlerden
Gönderilecek Materyal :
a. Canlı Hayvandan : Bir
sürüdeki paraziter invazyon hakkında bilgi sahibi olmak için 10 hayvandan
ayrı ayrı rektumdan alınacak 10'ar gram gaita ayrı ayrı kaplarda veya
plastik torbalarda hızla laboratuvara gönderilir. Yaz aylarında gecikecekse
termos içinde gönderilir.
b. Ölü hayvanlardan : En son
ölen hayvandan gaita alınır. Ölümün üzerinden zaman geçmesi halinde
hayvandaki parazitler otoliz olduğundan bulunamazlar. Gaitadan başka ölen hayvanlardan
abamazus boşaltılmadan iki ucu bağlanarak, barsaklarıda öylece rektumun
sonundan bağlanarak plastik torbalar içinde, diğer iç organlar akciğer
karaciğer, dalak, böbrek ve baş ayrı torbalarda buzlu veya buzsuz
gönderilir.
2.
Sığır İç Parazitleri İçin
a. Canlı Hayvandan : Taze gaita
(Koyuna bak).
b. Qlü Hayvandan : İçeriği boşaltılmadan iki ucu bağlanarak abomazus
ve barsaklar, iç organlar ayrı ayrı plastik torbalarda (koyundaki
gibi) gönderilir.
3. Atların İç
Parazitlerinde
a. Canlı Hayvandan : Her
hayvandan alınan taze gaita yumurta sayımı için, gaita ile
dışarı atılan parazitlerde % 5 formol içinde gönderilir.
b. Ölü Hayvandan : Sindirim sisteminden toplanmış parazitler % 5
formol ve % 70 alkol içinde gönderilir.
4. Kanatlıların İç
Parazitlerinde
a. Canlı Kanatlıdan Gaita ve
birkaç hasta.
b. Ölü Kanatlıdan : 3-4 adet ölü.
Dış
Parazitler
Canlı Hayvandan :
Kene, bit, sinek benzeri dış parazitler toplanarak olduğu gibi yahut; % 70
alkol içinde gönderilir.
Uyuz vakalarında
uyuz böcekleri yukarıdaki gibi, yahut uyuzlu kısım gliserinle yumuşatılarak
derin bir şekilde kazınır, kazıntıya bir şey ilave etmeden sıkı, kapalı bir
şişe içinde gönderilir.
Kan
Parazitleri ve Diğer Protozoonlar :
a. Canlı Hayvandan : Tedavi
görmemiş hayvanların kulak venasından frotiler ve lenf yumrularından
yapılan frotiler tespit edilmeden, hayvan üzerinden toplanan kenelerin
bir kısmı olduğu gibi, bir kısmı da % 70 alkol içinde
gönderilir.
b. Ölü Hayvandan : Karaciğer, dalak, böbrek, kalp ve preskapular
lenf yumruları ve beyin hiçbir muamele yapılmadan plastik torbalarda,
hayvan üzerindeki keneler toplanarak gönderilir.
c. Koyunda coccidiosis'te : Canlı hayvandan gaita, ölü hayvandan
barsak
d. Sığırda coccidiosis'te : Canlı hayvanlardan gaita.
Ölü hayvandan :
Tüm mide barsak kanalı plastik torbalarda gönderilir.
V.
Yetersizlik Hastalıklarında Gönderilecek Materyal :
Yetersizlik için
alınacak kan ve kan serumlarının konacağı şişelerin asitle yıkanmış distile
su ile 3-4 defa çalkalanmış olması gereklidir. Diğer materyalleri kesmek
için kullanılacak makas ve bıçağında çelik olması zorunludur. Bakır ve
selenyum içeren maddelerle bu materyalleri bir araya koymamalıdır. Eğer
hayvanlar bu maddelerle tedavi edilmişse miktarları kaydedilmelidir.
a. Serum : Kan vena jugularisten
çelik iğne ile alınır. Serumu ayrılır. En az 10 cc. serum gönderilir,
materyal kan ise miktar 20 cc. olmalıdır. Kan alındıktan sonra dondurulur,
veya serum dondurulur termos içinde laboratuvara gönderilir.
b. Ot Numunesi : Hayvanların otladıkları yerlerden, gübre ile
kirlenmemiş yerlerden, otların üst kısımlarından çelik makas veya bıçakla
kesilen 100 gram ot bir naylon torba içinde
gönderilmelidir. Numunenin alındığı yeri belirten bir kâğıtta konmalıdır.
c. Yün Numunesi : Koyunların bir tutam yün çelik makasla kesilir,
plastik bir torba içinde, alındığı yeri ve hayvanı belirten bir notla
gönderilir.
VI.
Zehirlenmelerde Gönderilecek Materyal :
Zehirlenmeler
tarımda kullanılan ilaçlardan olabileceği gibi zehirli bitkilerin
yenmesiyle de meydana gelir.
Gönderilecek
materyalde şüphelenilen maddeye göre, tarım ilaçlarının artıkları, kapları,
yahut zehirli bitkilerin kök, gövde, yaprak ve çiçekleri olabilir.
Zehirlenmiş olan hasta hayvanlardan kan, kan serumu gönderilir. Ölen
hayvanlardan çeşitli organlardan parçalar gönderilir. Zehirlenmeye neden
olan maddeye göre gönderilecek maddeler ve miktarları aşağıdaki cetvelde
gösterilmiştir :
|
