1. DENEY HAYVANI YETİŞTİRCİLİĞİNDE GENEL KURALLAR
1.1 Amaç
Deneyde elde edilen istatistiki sonucun, güvenilebilir ve
genelleştirilebilir olması için deney hayvanlarında sistemli yetiştirme
metodları ve seleksiyon ile iyi b,ir bakım-beslenmenin sağlanmasıdır.
1.2 Uygulamalar
-Hayvanların
biyoloji, dölerme ve biyüme fizyolojilerine göre bakım ve yönetim
uygulanır.
-Barınakların ve
kafesin büyüklüğ, barınaklarda ısı ve rutubet ayarlanır.Isı değişimleri en
fazla 15-23 0C arasında olur.
Normal 20 0C’ dir. Rutubet türlere giöre %40-60 arasında
değişir. Barınaklarda ılık ve temiz hava sağlanır.
-Dengeli beslenme
sağlanır. Pelet yemler ile bu ihtiyaç sağlanır. Genellikle su ihtiyaçları
azdır. Ancak susuzluğa dayanma kabiliyetleri çok azdır. Bu yüzden sürekli
ve ad libitum su sağlanır.
-Kafeslerin temizliği
ve dezenfeksiyonuna dikkat edilir. Bu nedenle kolay temizlenebilir ve
gerektiğinde dezenfekte edilebilir nitelikte kafesler kullanılır.
Hayvanların tutulması, zaptı-rapt ve taşınması uygun biçimde yapılır. Deney
Hayvanlarının Tutulması, Taşınması için prosedürü uygulanır. Kaba ve
ürkütücü davranışlardan kaçınılır.
2. HAYVAN REFAHI
2.1. Amaç
Ahlaki bir zorunluluk ve sağlıklı araştırma sonuçlarının elde
edilmesi için hayvanların optimal refah seviyesinde barındırılmasının
sağlanmasıdır.
2.2 Refah Uygulamaları
-Yetiştirilen
değişik tür hayvanlara ait ayrıntılı bilgiye sahip olunur.
-Hayvanların tümünün
uygun barınak, çevre, yeterli hareket özgürlüğü, yem, su, bakım ve
nakilleri sağlanır.
-Hayvanların uyum
mekanizmalarının sınırlarını belirleyen faktörler, strese bağlı olarak
gelişen patojenler ve bunların hayvan refahı düzeyine olan etkileri kontrol
edilir.
-Grup büyüklüğü,
kompozisyonu, cinsiyet oranı ve hayvanların hareket etmeleri için verilen
alan büyüklüğü kontrol edilir.
-Hayvanların klinik,fizyolojik
ve davranış paremetreleri izlenir.
-Hayvanlara
yapılacak herhangi bir fizyolojik ve etiyolojik kısıtlamanın minumum
seviyede olmasına dikkat edilir.
-Hayvanların iyilik
halleri ve sağlık durumları yakından ve yeterli sıklıkta kontrol edilerek
ağrı,sıkıntı ve diğer önlenebilen zararlı durumlar ortadan kaldırılır.
3.DENEY HAYVANLARININ TUTULMASI, TAŞINMASI
3.1 Kobay
Uysal ve ısırmayan bir hayvan olduğundan kolayca tutulur.Sağ
el ile omuz üzerinden, ensesinden tutulur, kobayın vücut ağırlığı diğer el
üzerine getirilir.Veya el ile sırtından tutulup, sırtüstü getirilerek bilek
üzerine ve baş dirseğe dönük vaziyette kolayca tutulur. İleri gebe
olanlarda vücut ağırlığının askıda kalmaması için karın altına elle destek
yapılması önemlidir. Karın ve gövdesinden çok sıkı bir şekilde kavranması
kobayın şoka girmesine veya karaciğer ve akciğer yaralanmalarına neden
olabilir
3.2 .Fare
Kuyruğunun dibinden veya ortasından el veya dişsiz pensle tutulur
ve kaldırılır. Fareyi zapt etmek için, fare sımsıkı tutulabileceği düz
olmayan bir yüzey üzerine konur. Daha sonra farenin ense derisi, baş ve
işaret parmağı arasına alınır. Fare daha sonra kaldırılır ve kuyruğu yüzük
parmağı kullanılarak avuç içine sıkıştırılarak tutulur.
Enjeksiyonlar için baş parmak ve işaret parmağı ile enseden
tutulabilir.Bu arada kuyruk serçe parmağı ve küçük parmak arasında
sıkıştırılır. Yeni doğan fareler enseden parmakla veya pens ile tutulur.
Bir yerden başka yere kısa süreli taşımalarda temiz kafes veya karton kutu
kullanılır.Uzun mesafeli taşımalarda karton kutu ayrıca tel
kafes içine konur ve havalandırma deliği bırakılır.
3.3. Rat
Biraz hırçın hayvanlardır.Yakalamak için arkadan
yaklaşılır.Sol el ile kuyruğundan yakalanır, kaldırılır , sağ el ile
enseden tutulur.Eğer uysal davranırsa sağ el sırtının üzerine konur, baş ve
işaret parmağı ile boyun çevresinden tutulur. Ağırlığı avuç içine
alınır.Diğer el ile arka ayaklar hareketsizleştirilir.Kuyruğundan tutarken
dikkatli olunmalıdır. Geri dönüp ısırabilir. Tutma için çok gerekmedikçe
eldiven veya pes kullanılmaz. Kısa mesafeli taşınmalarında kendi kafesleri
kullanılır.Uzun mesafeli taşımalarda plastik veya mukavvadan yapılmış özel
taşıyıcılar kullanılır.
3.4. Tavşan
Kafeslerden alınırken; bir el ile tavşanın ense ve sırt derisi
sıkıca kavranır, diğer el ile de bel ve arka bacakları desteklenerek
kaldırılır. Taşımak için: tavşan bir kola sakin bir şekilde yatırılır ve
tavşanın kafası taşıyan kol ile vücut arasına alınıp, sıkıca tutulur.
Yerde sabit kalması istenirse bir el ile omuzdan veya sırttan, diğer el ile
göğüs altından tutulur.
3.5. Koyun ve Keçi
Genç kuzular, arka bacaklarından yakalanıp yürütülerek
taşınabilir.Erişkin koyunlar oturma pozisyonunda veya sırtüstü yatırılarak
tutan kişiye zarar vermeyecek şekilde sıkıca tutulur. Rumende gaz üretimi
nedeniyle hayvanlar sol taraflarına ancak birkaç dakika yatırılabilir.
Kuzular doğumda hemen sonra kulak küpesi ile işaretlenir.
3.6. Civciv
Civcivler, bir elin baş parmak ve işaret parmağı hafifçe
civcivin boynuna dolanarak tutup kaldırılır.
4.DENEY HAYVANLARINDAN KAN ALINMASI
4.1.Kobaylardan Kan Alma
4.1. 1 Kulaktan Kan Alma
Az miktarda kan almak gerektiğinde kobayın kulağından alınır.
Kulak alkol ile iyice silinip temizlenir. Keskin bir makas ile kulak
kenarına kesik yapılır. Buradan steril tüpe alınır.
4.1.2. Göz Sinusundan Kan Alma
Kobay sol el ile başın boyunla birleştiği yerinden biraz
sıkılarak tutulur. Sağ eldeki ucu ince çekilmiş bir pastör pipeti gözün iç
açısından sinusa batırılır.Sinua girince kan pipete dolar. Bu şekilde 1-1,5
ml kan alınabilir.
4.1.3. Kalpten Kan Alma.
Kobay masa üzerine karnı yukarıda yatırılır.Bir yardımcı
tarafından sağ eli kobayın ensesinden kavranıp baş ve işaret parmakları ile
ön bacakları çengellenerek sol el ile de aralarına işaret parmağı
kıstırılıp arka bacaklarından sıkıca tutulur ve hafifçe gerilir. Göğüs
bölgesi kılları alınır, deri alkol ile silinir. Kalp atım noktası el ile
yoklanarak bulunur.Bu çoğu kez 2-3’üncü interkostal aralıkta sternumun sol
kenarından 2-3 mm açıktadır.İğne bu
noktadan dik olarak batırılır. Yaklaşık 1 cm derinlikte kalbe girilir. Kalbe girilmiş
olduğu kanın enjektöre gelmesinden anlaşılır.
4.2 Tavşanlardan Kan Alma
4.2.1. Kulaktan Kan Alma
Tavşanın kulağı sabunla yıkanır ve her iki yüzündeki kıllar
traş edilir.Kurutulur. Traş edilen bölgeye boydan boya steril bir silgeç
ile steril parafin sürülür. Kulak venası kulak ucu ile ven kökü arası
mesafenin ortasından bir lanset ile 3 mm kadar kesilir.Kulak aşağıya tutularak
damlayan kan steril bir kaba toplanır.
4.2.2 Kalpten Kan Alma.
İğne ksifoid açından yaklaşık 4 cm kadar yukarıda 3’üncü interkostal aralıkta
sternumun sol kenarında 4 mm dışındaki bir
noktadan dik olarak dikkatlice batırılır. Yaklaşık 1-1,5 cm derine gidildiğinde kalbe girilir.
4.3 Fareden Kan Alma
4.3.1 Kuyruktan Kan Alma
Fare kuyruğu dışarıda kalacak şekilde özel kutulara ya da
kuyruğu ibik kısmından dışarı çıkacak şekilde ibikli kadeh mezur altına yerleştirilir.
Anestizeden sonra kuruk ucu alkol+eter ile iyice silinir.Keskin bir makas
ile kuyruk ucundan çok az kesilir. Gerekirse kuyruk kökten ucuna doğru
sağılarak daha fazla kan alınır.
4.3.2 Göz Sinusundan Kan Alma
Fare sol elde başın boyuna yapıştığı yerden biraz sıkıca
tutulur. Ucu ince çekilmiş bir pastör pipeti gözün iç açısından sinusa
sokulur. Pileksusa girilince pipete kan dolar.
4.4 Koyun Ve Keçiden Kan Alma
Bir yardımcı hayvanı boynuna yakın yerden bacaklarının arasına
alır. İki eli ile boynuzlarından tutarak başını kan alınacak tarafın aksi
yönüne doğru hafifçe büker. Hayvanın boyun kısmındaki kıllar eğri bir makas
ile iyice kırkılır.Kan alacak kimse, sol elinin baş ve işaret parmakları
ile bastırarak v.jugularisin dolmasını sağlar. Deri antiseptisinden sonra
kalınca bir iğne ile v.jugularise girilir. Kan alınır.
4.5 Kanatlı Hayvanlardan Kan Alma
4.5.1. Kanat altı Venlerden Kan Alma.
Masa üzerinde bir yanı üzerine yatırılan hayvanın bir yardımcı
tarafından kanadı açılarak bir el ile tutulur. Ayakları da diğer elle
tutulur. Kanadın alt yüzündeki venin dezenfeksiyonundan sonra iğne ile
damara girilerek 4-5 ml kadar kan alınır.
4.5.2 Kalpten Kan Alma.
Kalbin atım noktasında göğüs kemiği yanından iğne ile girilerek
kan alınır.
5.ENJEKSİYON YAPILIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR
5.1. Amaç
Deney Hayvanlarında hastalık ve
stresin önüne geçilmesi, deneysel uygulamalar ve hayvan refahının
sağlanmasıdır.
5.2. Enjeksiyon Yapılırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
-Temiz, keskin ve
steril enjeksiyon iğnesi kullanılır.
-Enjeksiyon
iğnesinin çapı amaca uygun olarak seçilir.
-Maksimum dozdan
fazlası verilmez.
-Enjeksiyon
sıvısında hava kabarcığının bulunmasından kaçınılır.
-Enjeksiyon sıvısı
oda sıcaklığına veya vücut ısısına getirilir.
-İç organlara zarar
verme riskinin azaltılması için kısa uçlu enjektör iğnesi kullanılır.
-Fazla miktardaki
sıvıların enjeksiyonu ağrı ve şok durumundan kaçınmak için yavaş yapılır.
6.CİNSİYET TAYİNİ
6.1. Amaç
Her türün özelliklerine göre, biyo-fizyolojik durumu,
büyüme ve gelişmesi, gebelik ve emzirme dönemlerinin sağlanmasıdır..
6.2. Uygulamalar
6.2. 1 Kobay
Tek ayırıcı organ ; anüs ile uretal agız arasında yüzeysel olarak
bulunan U şeklinde bir kat olan vaginal kapama membranıdır. Abdominal ve
inguinal bölge palpe edilerek testislerin olup olmadığına bakılır. Kobay
sırtından bir el ile tutulur, ters çevrilir, diğer el ile palpe edilir.
Penis veya vulva açığı çıkarılmaya çalışılır. Testisler doğumda scrotuma
inmemş durumdadır. Ancak karın inguinal bölge doğru eil ile sıvazlanırsa
erkeklerde hissedilir. Dişilerde ve hermofraditlerde hissedilmez
6.2.2 .Fare
Erke ve dişi farelerin ayırımında scrotum ve anus ile genital
papilla arasındaki mesafeye bakılır. Erkeklerde scrotum vardır ve anus ile
genital papilla arasındaki mesafe daha geniştir. Erginlerde cinsiyet
ayırımı daha kolaydır. Masaya konan ergin bir erkek hayvanın kuyruğu
kaldırılınca testisler çıkıntı şeklinde görülür. Dişilerde karın altında 5
çift meme başı görülür.
6.2.3. Rat
Ano-genital mesafe erkeklerde daha fazladır.Yeni doğan
dişilerde vagina gizlidir.Erkeklerde uretra daha çıkıntılıdır.Yeni doğan
memelerde meme başı görünmez. Ancak 8-15 günlük olunca 6 çift meme
başı görülür
6.2.4. Tavşan
Tavşanlarda dişi yavrularda 6-10 adet aktif meme başı vardır.
Erkeklerin başı daha geniştir ve dişiler erkeklere göre daha iri
cüsselidir. Yeni doğan tavşanlarda cinsiyet ayırımı için; dış genital
organlara hafif bir basınç uygulanır, rudimenter penis veya vulvanın dışarı
çıkması sağlanır. Erginlerde scrotum içinde çoğunlukla testisler
bulunmasına rağmen inguinal kanal açık olduğundan bazı testisler karın
boşluğuna geçmiş olabilir.
7.YETİŞTİRME ÜNİTELERİNDE HIJYEN
71. Amaç
Üretimde tüm yüksek temizlik
standartlarının temini ve devamının sağlanmasıdır.
7.2, Hijyen . Uygulamaları
-Altlıklar iyice temizlenir ve ünitelerden uzak bir yere
atılır. ve dezen ile 1/500( 40 ml Dezen, 20lt Su) sulandırma oranında
dezenfekte edilir. Dezen yerine Sanajod, VirkonS, TH4 ,veya Terminatör de
kullanılabilir.
-Yetiştirme
ünitesindeki tüm kir ve toz temizlenir.Biraz daha fazla dikkat ederek pek
bakılmayan köşeleri, hava girişleri fan ve vantilatör kutuları gibi her yer
temizlenir.
-Yetiştirme
ünitesindeki tüm iç alan, sabit ekipman, ve ünitenin dışı deterjanla
yıkanır.
-Yetiştirme
ünitesinin tüm iç alanı patojenlerin ortadan kaldırılması için, dezen ile
1/500( 40 ml Dezen, 20lt Su) sulandırma oranında püskürtme tarzında
dezenfekte edilir. Dezen yerine Sanajod, VirkonS, TH4 ,veya Terminatör de
kullanılabilir.
-Su tankları, su
kanalları ve suluklar yıkanır ve dezen ile 1/1000( 20 ml Dezen, 20 lt Su)
sulandırma oranında dezenfeksiyonu yapılır ve tekrar duru su ile çalkalanır
ve kimyasal maddelerden arındırılır. Dezen yerine Sanajod, VirkonS, TH4
,veya Terminatör de kullanılabilir.
-Fareler ile
mücadele edilir.
-Kuşlar, kedi köpek
gibi hayvanların ünitelere yaklaşması önlenir.
-Ünite çevresi
yabani bitkilerden arındırılır.
-Ünite çevresi ve
yem deposu eski ve kullanılmayan ekipmanlar için ardiye olarak kullanılmaz.
-Her ünitenin
girişinde dezenfektan ayak banyosu konur. Ünitelere giriş ve çıkışlarda
ayaklar dezen ile 1/500( 40 ml Dezen, 20lt Su) sulandırma oranında
dezenfekte edilir. Dezen yerine Sanajod, VirkonS, TH4 ,veya Terminatör de
kullanılabilir.İlgili birimlerin temizlik günlerinde dezenfektanlar
değiştirilir.
-Üniteler arasında alet
ekipman değişikliği yapılmaz. Yapılması gerekli olduğu durumlarda öncesi ve
sonrasında temizlenir ve dezen ile 1/500( 40 ml Dezen, 20lt Su) sulandırma
oranında dezenfekte edilir Dezen yerine Sanajod, VirkonS, TH4 ,veya
Terminatör de kullanılabilir.
-Güvenlik ve hijyen
sebeplerinden dolayı kapılar kilitli tutulur.
-Mümkün olduğunca az
ziyaretçi olması sağlanır. Ziyaretçilere temiz elbise ve galoş verilir.
-Tüm çalışanlar
uygun koruyucu elbise giyer.
8.KOYUN VE KEÇİLERİN YETİŞTİRİLMESİ VE BARINDIRILMASI
8.1. Amaç
Hayvanların yetiştirilme, barındırma ve bakım şartlarının
türlere göre yapılması, hayvanların refah seviyelerinin yükseltilmesi,
dolaysıyla hayvanların deney gibi alışık olmadıkları ortamlara çok daha
rahat uyum sağlanmasıdır.
8.2. Uygulamalar
8.2.1. Barındırma
-Koyun ve keçiler
hem açık hem de kapalı yerlerde barındırılabilir.
-Grup olarak
barındırma için 0.7-0.8 m2 alan gereklidir.En
düşük çit yüksekliği 1200/2000 cm’dir.
-Zemine saman veya talaş
gibi altlık materyal serilir ve altlıklar iki günde bir değiştirilir.
-Koyun ve keçiler
,için çevre sıcaklığı 10-24 0C ve rölatif nem
oranı %40-60’dır.
8.2.2. Yem ve Su
-Koyun ve keçiler
ağılın duvarlarına veya ağıl önünde bir zemine sabitlenmiş yemliklerde iyi
kaliteli kuru ot veya saman ile beslenir.
-Ayrıca pelet yemler
ilave olarak verilir.
-İçme suyu su
yalaklarından ad libitum olarak verilir.
8.2.3. Üreme
-Koyun ve keçiler
mevsimsel, Eylülden aralık ayına kadar polistrus gösterirler.
-Kuzular Şubat ile
Haziran ayları arasında doğarlar.
-Her batında 1-2
kuzu doğar.
-Doğumdan hemen
sonra kuzuların göbek kordonu enfeksiyona karşı iyotlu antiseptik ile
temizlenir.Kuzulara doğumdan 2.5-3 hafta sonra katı besinleri verilmeye
başlanır.
-Üretimde kullanmaya
başlama yaşı, dişi ve erkekte 10 ay üzeri, gebelik süresi 144-155
gün, doğum ağırlığı 1-2 kg, sütten kesme yaşı
4-8 ay, östrus döngüsü 14/20 gün’dür.
9.TAVŞANLARIN
YETİŞTİRİLMESİ VE BARINDIRILMASI
9.1. AMAÇ
Hayvanların yetiştirilme, barındırma ve bakım
şartlarının türlere göre yapılması, hayvanların refah seviyelerinin
yükseltilmesi, dolaysıyla hayvanların deney gibi alışık olmadıkları
ortamlara çok daha rahat uyum sağlanmasıdır.
9.2. UYGULAMALAR
9.2.1. Barındırma
-Tavşanların ayak
tırnakları düzenli olarak kesilir.
-En uygun çevre
ısısı 15-18 oC’dir. 30 oC üzerindeki sıcaklarda ısı
stresi gelişir, üreme fonksiyonunda bozukluklar ve ölümler görülebilir.
-Erkek tavşanlar
sütten kesildikten hemen sonra, dişiler ise 12 haftalık olunca bireysel
olarak plastik kafeslerde barındırılır.
-Tavşanların
idrarlarında fazla miktarda kristal bulunur. Bu nedenle kafesler sık olarak
temizlenir.
-%50-60 rölatif nem
oranı, 12/12 saat gece/gündüz, tek başına barındırılan erişkinler için 4
kg/3000 cm2, yavruları ile birlikte yetiştirilen tavşan için 3
kg/4000 cm2 kafes alanı sağlanır.
9.2.2. Yem ve Su
-Tavşanlar pelet
yemlerle beslenir.
-Genç ve yeni doğan
tavşanlar ad libitum olarak beslenir.
-Bağırsak
bozuklukları ve kıl yumaklarının neden olduğu tıkanmaların engellenmesi
için ilave olarak kuru ot verilir.
-Yemin içinde
yapılacak bir değişiklik intestinal mikrofloranın yeni şartlara uym
sağlamasına fırsat vermek için en az 4-5 günlük süre içinde alıştırılarak
yapılır.
-İçme suyu sık
olarak değiştirilir, ad libitum olarak sağlanır ve su kapları dezenfekte
edilir.
9.2.3. Üreme
-Günün aydınlık
periyodunun kısa sürdüğü sonbahar ve kış aylarında, ovaryumun faaliyetleri
azalır. Bu durum suni ışıklandırma yapılarak giderilir.
-Yetiştiricilikte 5
aylıktan 3 yaşına kadar olan tavşan kullanılır.
-Bir erkek 10-20
dişi için yeterlidir.fakat erkek haftada 5 defadan fazla çitleştirilmez.
-Çitleşmeden 10-14
gün sonra tavşanın karın bölgesinin el ile muayenesiyle gebelik tanısı
konur.
-İki haftadan büyük
ve üç günlükten küçük olmayan tavşan yavruları kendi annelerinden farklı
bir anne tarafından beslenip yetiştirilebilmesi için yavruların üzerine ve
evlat edinecek annenin burnuna doğru parfüm sıkılır.
-Dişi 16 erkek
20 haftada pubertaya ulaşır.
-Tavşanların
üretimde kullanılmaya başlama yaşı dişi için 20-36 hafta, erkek için 24-40
haftadır.Ortalama gebelik süresi 28-35 gün’dür. Bir batımda 4-10 adet yavru
doğar. Sütten kesme yaşı 35-56 gün’dür.
10.CİVCİVLERİN
YETİŞTİRİLMESİ VE BARINDIRILMASI
10.1. Amaç
Hayvanların yetiştirilme, barındırma ve bakım
şartlarının türlere göre yapılması, hayvanların refah seviyelerinin
yükseltilmesi, dolaysıyla hayvanların deney gibi alışık olmadıkları
ortamlara çok daha rahat uyum sağlanmasıdır.
10.2 Uygulamalar
10.2.1. Barındırma
-Bölmede yüksek
temizlik standartları sağlanır.
-İyi kalitede,
%30-35 nem içeren, 5-7 cm kalınlığında talaş
altlık serilir.
-Yeni kuluçkadan
çıkmış çivcivler için en uygun çevre sıcaklığı 35 oC,’dir. Daha
sonraki 4 gün boyunca sıcaklık günde 0.5 oC ve daha sonra da
günde 1 oC azaltılarak 18-21 oC’ ye düşürülür.
-Rölatif nem %70
olmalıdır. Bu sayede kümes içindeki atmosferin çok kuru veya tozlu olması
önlenirken, altlığın iyi kalitede kalması sağlanır.
-Gece gündüz 14/10 saat olması ve iyi bir hava kalitesi
sağlanır.
10.2.2. Yem ve Su
-Civcivlere
yumurtadan çıkar çıkmaz yem verilir. Yemlik sistemi yemde pislik ve toz
olmaması için her gün boşaltılıp temizlenir.
-Sulukları düzenli
olarak kontrol edilir ve dehidrasyonun önlenmesi için sürekli ve yeterli su
sağlanır.
10.2.3. Üreme
-SPF yumurtalar
rölatif nem oranı %60 ve sıcaklığı 37 oC olan kuluçka
makinesinde kuluçkaya yatırılır.
-İlk 18 gün boyunca
yumurtlar günde 3-5 kez döndürülür.Kuluçka süresi 20-22 gün, yumurta çıkış
ağırlığı 30-35 gr’dır.
11.FARELERİN
YETİŞTİRİLMESİ VE BARINDIRILMASI
11.1. Amaç
Hayvanların yetiştirilme, barındırma ve bakım
şartlarının türlere göre yapılması, hayvanların refah seviyelerinin
yükseltilmesi, dolaysıyla hayvanların deney gibi alışık olmadıkları
ortamlara çok daha rahat uyum sağlanmasıdır.
11.2. Uygulamalar
11.2.1. Barındırma
-Fareler, kapakları
sıkıca kapatılabilen saydam, sert plastik kafeslerde barındırılırlar.
-Erkek fareler bir arada
barındırıldıklarında saldırgan davranışlar gösterebilir.
-Grup barındırılması
yapılan kafes içerisine 30’dan fazla fare konulmaması gerekir.
-Kafeslerde altlık
materyali olarak genellikle talaş kullanılır.
-Kafes içerisine
tahta parçaları koymak, tünel veya sığınak yapmak ve parçalamaları için
kağıt veya karton parçaları atmak suretiyle kafes ortamı zenginleştirilir.
-Ortalama sıcaklık
20-24 oC, rölatif nem oranı % 50-60, gündüz gece 14/10 saat,
en düşük hafes alanı grup halinde barındırma da 80 cm2 ,
yavruları ile birlikte yetiştirmede 200 cm2 olması sağlanır.
11.2.2. Yem ve Su
-Yaş, gebelik ve
laktasyon durumlarına bakılmaksızın fareler genellikle benzer tip
yiyeceklerle beslenir.
-Yem pelet şeklinde
ad libitum olarak verilir.
-Fare günde
3-4 gr yem tüketir.Yemlikte çok az yem kaldığı zaman fareler yemi kemirmede
güçlük çeker. Bu nedenle yemlikler düzemli olarak doldurulur.
-Farelerin sulukları
sık olarak değiştirilir. Tükettikleri su besinlerdeki su miktarına ve çevre
şartlarına göre değişir.
11.2.3. Üreme
-Fareler cinsel
olgunluğa erken ulaşır. Dişiler poliöstrus gösterirler.Östrus süresi 14
gün, gebelik süresi 19 gün, bir batında doğan yavru sayısı 6-12 adet,
üretimde kullanılmaya başlama yaşı dişi ve erkekte 8-10 haftadır.
-Erkek bulunmayan
ortamda dişiler anöstrus gösterme eğilimine girerler. Fakat, böyle bir
koloniye erkek farenin girmesi östrus döngüsünü düzenler.
-Fare yavruları
19-21 günlük bir gebelik dönemi sonunda gözleri açılmamış ve tüysüz olarak
doğarlar.
-Doğduktan 3 hafta
sonra sütten kesilirler.
-Bir erkek 3-6 dişi
bir arada barındırılır. Dişiler doğumdan birkaç gün önce birbirlerinden
ayrılırlar.
-Cinsiyet tayini
için farenin arka kısmı kuyruğundan tutularak hafifçe yukarı kaldırılır ve
genital bölge kontrol edilir.
12.KOBAYLARIN YETİŞTİRİLMESİ VE BARINDIRILMASI
12.1. Amaç
Hayvanların yetiştirilme, barındırma ve bakım şartlarının
türlere göre yapılması, hayvanların refah seviyelerinin yükseltilmesi,
dolaysıyla hayvanların deney gibi alışık olmadıkları ortamlara çok daha
rahat uyum sağlanmasıdır.
12.2. Uygulamalar
12.2.1. Barındırma
-Kobaylar sosyal
hayvanlardır.Bu nedenle gruplar halinde barındırılır.
-Altlık materyali
olan sert zeminli kafesler kullanılır.
-Barındırıldıkları
kafes kenarları 20-25 cm yüksekliğindedir.
-Isı
dalgalanmalarına ve hava cereyanına son derece duyarlıdırlar.
-Bir yerden bir yere
nakledilmeleri gibi ortamdaki ani değişiklikler aşırı kilo kayıplarına
neden olur.
-Kafeste fazla sayıda
kobay barındırılması; sıkıntı, stres,davranış bozuklukları ve hemen göze
çarpacak kadar aşırı tüy dökülmesine neden olur.
-Grup halinde
barındırma da en düşük kafes alanı; 1000 cm2, yavruları ile
birlikte yetiştirilen de en düşük kafes alanı; 1200 cm2, ideal
çevre ısısı 20-24 oC, rölatif nem oranı %50, gece/gündüz ;
14/10 saat olması sağlanır
12.22. Yem ve Su
-Kobaylar iştahlı
hayvanlardır.Bütün gün hatta gece bile düzenli olarak yerler.Yem ve su
kısıtlaması zararlıdır.
-Doğduktan birkaç
gün sonra yavru kobaylar katı yemlere alıştırılır.
-Kobaylar C vitamini
sentezleyemediklerinden yemlerine C vitamini ilave edilir.C vitamini
sularına da ilave edilebilir(220 mg/l)
-Sindirim
sistemlerinin düzenlenmesinde yardımcı olması için kaliteli kuru ot
verilir.
-Kobayların içme
suları çok çabuk bir şekilde kirlenir.Bu nedenle sık olarak değiştirilmesi
gerekir.
-Su kapları düzenli
olarak değiştirilip dezenfekte edilir.
12.2.3. Üreme
-Kobaylar poliöstrik
hayvanlardır.
-Ortalama gebelik
süresi 68 gündür.Dişi 4-6, erkek 8-10 haftada pubertaya ulaşır. Dişi
9-10, erkek 8-10 haftada üretimde kullanılmaya başlar.Bir batımda 1-6 adet
yavru doğar. Doğum ağırlığı; 7-100 gr’dır. Sütten kesme ağırlığı;180-240
gr, sütten kesme yaşı; 15-28 gün’dür.
-Kobay yavruları tam
gelişmiş olarak doğarlar: yavrunun vücutları tümü tüylerle kaplı,gözleri,
kulakları açık ve doğumdan hemen sonra yürüyebilirler.
-Yetiştirilmesinde
hem tek hem de çok eşli yetiştirme sistemleri uygulanabilir.
|
